Vạn vật trên thế gian đều tuân theo Đạo, tức là vạn vật đều có quy luật và đặc tính của chính nó. Dĩ nhiên, trà cũng có Đạo của riêng mình.

Khi nói đến trà, không thể không nhắc đến “Trà Kinh”. Muốn đọc sách viết về trà thì “Trà Kinh” chính là lựa chọn đầu tiên. Lục Vũ – tác giả của “Trà Kinh” vốn là trẻ mồ côi, lớn lên trong chùa. Dưới sự chỉ dạy của các tăng nhân, ông nghiên cứu kinh điển Phật giáo và Đạo giáo. Vì các tăng nhân rất thích trà, Lục Vũ cũng chịu ảnh hưởng nên đã thành thạo kỹ nghệ pha trà từ khi còn rất nhỏ. Sau này, ông rời chùa, hành tẩu thế gian, mang trong mình tình cảm với Nho gia và trở nên đam mê trà đạo. Ông dung hợp tinh thần Nho – Thích – Đạo và thông qua quá trình rèn luyện gian khổ đã viết nên bộ “Trà Kinh” lưu truyền ở nhân gian, trở thành kiệt tác kinh điển của văn hóa trà. Các tăng nhân mong ông trở thành Phật tử, ông từng tu hành Phật giáo; người đời muốn ông làm quan, nhưng ông không muốn, chỉ chuyên tâm thực hành trà đạo. Có thể sứ mệnh trời cao trao cho ông chính là lưu lại văn hóa trà đạo cho thế gian, để con người dựa vào đó mà tìm Đạo, tu tâm dưỡng đức.

Hình dạng chữ “茶 – trà” thể hiện rằng con người cùng cây cỏ sinh sống với nhau: con người ở giữa cây cỏ, cây cỏ che bóng râm cho con người, và trà là tinh hoa của cỏ cây. Trà sinh trưởng trong hoàn cảnh gian khổ, nội tâm cô đơn, nghĩa là thuộc về nơi cao lạnh, không hòa nhập với phân tranh, ồn ào, công danh lợi lộc, náo nhiệt nơi trần thế.

Trong “Trà Kinh” có câu: “Trà chi vi dụng, vị chí hàn, vi ẩm tối nghi tinh hành kiệm đức chi nhân” (Công dụng của trà là mang tính hàn, nên trong các loại đồ uống, trà thích hợp nhất với những người có hành vi tinh tế và đức tính tiết kiệm, giản dị). Nghĩa là: trà có tính hàn, giản dị, thích hợp với người tu tập. Những người này – tăng nhân, đạo sĩ, nho sinh, người tu luyện – trước hết có yêu cầu cực cao, cực thuần, cực nghiêm về ngôn hành; thứ hai, họ tiết kiệm, giản dị, ít nói, ít dục vọng và tạp niệm. Họ thường nhờ sức mạnh của trà khiến nội tâm thanh tịnh, dục vọng giảm bớt. Ví dụ, vị sư trụ trì nơi Lục Vũ từng sống là một người rất yêu trà. Với người tu tập, trà giống như “đan” đối với đạo sĩ: người tu cần tĩnh, mà trà giản dị, thanh đạm, có thể ức chế dục vọng, khai mở tâm hồn, nên cả hai rất hợp.

Trà có tác dụng giải khát, giúp tinh thần tỉnh táo, có thể chữa bệnh, dưỡng sinh…, nhưng công dụng chủ yếu vẫn là dưỡng tâm. Vì vậy, Lục Vũ nhấn mạnh: cảnh giới cao nhất của trà đạo nằm ở chỗ “trung hòa”. Trung hòa chính là lý tưởng nhân cách cao nhất trong Nho gia, là phẩm chất tự nhiên của bậc Thánh nhân. “Trung” là không thiên lệch, không bị ngoại vật chi phối, nội tâm bất động. “Hòa” là đối đãi với vạn vật một cách bình hòa, chung sống hài hòa với người, với vật, với Thần quỷ; để ai cũng nhận được những gì xứng đáng mà không cần tranh đấu. Vì thế, từ trồng trà, pha trà, thưởng trà… đều ẩn chứa ý nghĩa giáo hóa của “trung hòa”.

Trà thích hợp trồng ở vách đá đầy nắng và rừng râm mát – nơi vừa đón ánh mặt trời vừa có bóng râm. Trà có tính hàn nên cần lấy dương để trung hòa. Nước pha trà phải lấy ở suối cao hay ao hồ có dòng chảy chậm. Nước từ rừng sâu không ô nhiễm; nước chảy qua núi đá không nhanh không chậm – đó chính là trạng thái “trung hòa”.

Toàn bộ kỹ thuật pha trà cần phải “Hoãn, Mạn, Viên” mới đạt được trung hòa tối ưu. Khi thưởng trà phải tĩnh tâm, tĩnh khí, chuyên nhất, để thân tâm được “trung hòa”. Nói cách khác, mỗi bước pha trà đều cần đạo dẫn, giáo hóa phẩm chất “trung hòa”. Vì vậy, tiêu chuẩn của trà ngon là: nơi sản xuất phải hợp “trung hòa”, kỹ thuật phải hợp “trung hòa”, tính cách và tâm tình người làm trà cũng phải hợp “trung hòa”; nếu không, sẽ chỉ tạo ra thứ trà kém. “Trà nghệ” – chuỗi các bước pha trà – bề ngoài như một màn trình diễn, nhưng thực chất hàm chứa rất nhiều huyền cơ.

Từ xưa, các cuộc thi trà giữa những người yêu trà chỉ là thói quen tranh đấu vụ lợi. Việc tăng giá trà lên cao ngất cũng chỉ là chiêu trò thương mại, chẳng liên quan đến chất lượng hay trà đạo. Việc tạo ra vô vàn chủng loại trà cụ, trà nghệ chỉ là phô diễn, không liên quan đến tâm đạo của người thưởng trà. Những kẻ tham quan ô lại, kẻ bẩn thỉu, kẻ ác, dù có uống trà ngon đến đâu cũng chẳng ích gì: không thể gột rửa bụi bẩn trong tâm, không giúp họ đề cao, trái lại còn làm ô uế trà.

Bởi vậy, công dụng lớn nhất của trà chính là giáo hóa con người. Người pha trà, làm trà hay thưởng trà đều cần minh bạch rằng: đời người tựa như cây cỏ mùa thu, hết thảy đều như ảo ảnh, thoáng chốc mà trôi qua.

Tác giả: Trí Minh

Nguồn: https://chanhkien.org/2025/06/luan-ban-ve-tra-dao.html

Mời quý độc giả ghé thăm trang Chánh Kiến để cập nhật thêm nhiều bài viết hữu ích hơn.

Xem thêm:
• Cảm ngộ: Người quân tử chân chính
• Những câu chuyện về các vị hiền mẫu thời cổ đại